Gemeentelijke verkiezingsprogramma’s staan vol ambities rond digitalisering en AI, maar concrete investeringen blijven grotendeels uit. Dat blijkt uit onderzoek van adviesbureau Highberg onder 170 verkiezingsprogramma’s in twaalf Nederlandse gemeenten.
Uit het onderzoek blijkt dat 79,4 procent van de politieke partijen aandacht besteedt aan digitalisering, maar slechts één op de acht hiervoor budget reserveert. Bij AI is het verschil nog groter: minder dan de helft van de partijen noemt het onderwerp, terwijl slechts vier procent er daadwerkelijk geld voor vrijmaakt.
De mate van concreetheid blijft bovendien beperkt. Op een schaal van 0 tot 5 scoren digitaliseringsplannen gemiddeld 2,10. Voor AI ligt dit nog lager, op 1,15. Veel voorstellen blijven steken in intenties zonder duidelijke uitwerking.
Grote verschillen tussen gemeenten
Opvallend is het verschil tussen grote en kleine gemeenten. In steden als Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht besteedt 86 procent van de partijen aandacht aan digitalisering en noemt bijna 60 procent AI. Hier gaat het vaker over thema’s als algoritmeregisters, digitale soevereiniteit en AI-toezicht. Toch reserveert ook hier slechts één op de vijf partijen budget.
In kleinere gemeenten, zoals Dronten, Kapelle en Westerveld, ligt de focus vooral op basisvoorzieningen zoals digitale loketten en ondersteuning bij DigiD. AI speelt er een beperkte rol en concrete investeringen blijven vrijwel uit.
Ook kwalitatief verschillen de plannen. Waar grote steden spreken over complexe vraagstukken rond data en technologie, richten kleinere gemeenten zich vooral op praktische toegankelijkheid en digitale inclusie.
Lokale projecten bepalen politieke aandacht
Volgens het onderzoek speelt de aanwezigheid van concrete projecten een belangrijke rol. In Groningen, waar plannen zijn voor een AI-faciliteit, ligt het niveau van politieke aandacht en uitwerking aanzienlijk hoger.
Daartegenover staat Enschede, waar digitalisering nauwelijks terugkomt in de programma’s. Slechts 31 procent van de partijen noemt het onderwerp en AI wordt vrijwel genegeerd.
AI vooral gezien als risico
De manier waarop partijen naar digitalisering en AI kijken verschilt duidelijk. Digitalisering wordt vooral gepresenteerd als middel om dienstverlening te verbeteren, terwijl AI vaker wordt benaderd als risico dat regulering vereist.
Hierdoor blijft een belangrijk vraagstuk onderbelicht: de mogelijke bijdrage van AI aan inclusie en toegankelijkheid. Ook de groeiende digitale kloof tussen gemeenten krijgt nauwelijks aandacht in de verkiezingsprogramma’s.
Volgens onderzoeker Erik de Ruiter van Highberg is dat een gemiste kans: “De meeste partijen erkennen het belang van digitalisering, maar zonder budget en concrete maatregelen blijft het bij goede bedoelingen.”
Het volledige onderzoek is beschikbaar via Highberg.
